ที่มาของภาพ, Getty Images
ย้อนไปช่วงปลายเดือน ต.ค. 69 เกิดเหตุโจมตีทางไซเบอร์บริษัทไบแนนซ์ (Binance) ยักษ์ใหญ่ด้านคริปโตเคอเรนซี ต่อมาช่วงต้นเดือน พ.ย. 69 ตู้แช่แข็งของซูเปอร์มาร์เก็ตในหลายประเทศในยุโรปและคลังเลือดในประเทศฝรั่งเศสถูกแฮก
เหตุการณ์เหล่านี้ได้สร้างความตื่นตัวให้แก่ภาคเอกชนและภาครัฐของไทยในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา สุวรรณี เจษฎาศักดิ์ รองผู้ว่าการด้านเสถียรภาพสถาบันการเงิน ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เปิดเผยกับสื่อมวลชนเมื่อวันที่ 9 พ.ย. ว่า ธปท. ได้เรียกประชุมผู้บริหารสูงสุดด้านเทคโนโลยีสารสนเทศของสถาบันการเงินทุกแห่ง เพื่อเฝ้าระวังภัยคุกคามทางไซเบอร์และเพิ่มความเข้มข้นของมาตรการการรับมือแล้ว
วันต่อมา (10 พ.ย.) นายไชยชนก ชิดชอบ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) ให้สัมภาษณ์กับสื่อมวลชนว่าจะมีการประชุมกับสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.), สำนักงานคณะกรรมการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์แห่งชาติ (สกมช.) และบริษัทแอปเปิล (Apple) เพื่อหามาตรการรับมือภัยไซเบอร์ในวันนี้ (11 พ.ย.) ทั้งนี้ยังไม่มีการเผยแพร่ผลการประชุมอย่างเป็นทางการ
ท่ามกลางความกังวลต่อการโจมตีทางไซเบอร์ วานนี้ บริษัท การบินไทย จำกัด (มหาชน) เผยแพร่แถลงการณ์ว่าเกิดปัญหาข้อมูลผู้โดยสารที่อยู่ใต้ความดูแลของบริษัท อมาเดอุส ไอที กรุป เอส.เอ. หรือ อมาเดอุส (Amadeus) ถูกเข้าถึงโดยไม่ได้รับอนุญาต เบื้องต้นคาดการณ์ว่ามีข้อมูลของผู้โดยสารได้รับผลกระทบ 60,529 รายการ
การแฮกที่เกิดขึ้นนี้เป็นส่วนหนึ่งของแนวโน้มการแฮกในประเทศไทยที่เพิ่มสูงขึ้น ข้อมูลจาก สกมช. ชี้ว่าช่วง 10 เดือนแรกของปีนี้ ไทยเผชิญภัยคุกคุมทางไซเบอร์ไปแล้วทั้งสิ้น 3,520 เหตุการณ์ มากกว่าช่วง 12 เดือนระหว่าง ต.ค. 67-ก.ย. 68 ที่มีภัยคุกคามทางไซเบอร์ไม่ถึง 3,500 เหตุการณ์ ด้าน ฐิติรัตน์ ศิริพัฒนาเลิศ กรรมการผู้จัดการ ทรู ดิจิทัล ไซเบอร์ซีเคียวริตี้ เผยในงานประชุมพันธมิตรองค์กรต่อต้านกลโกงระดับโลก (Global Anti-Scam Alliance - GASA) ที่เกิดขึ้นในกรุงเทพมหานครวันที่ 10 พ.ย. ว่าข้อมูลจากศูนย์เฝ้าระวังความปลอดภัยไซเบอร์ (Security Operations Center - SOC) ของทรูพบว่า จำนวนเหตุการณ์ด้านความปลอดภัยไซเบอร์ในช่วง 1 เดือนที่ผ่านมาเพิ่มขึ้นเท่าตัวเมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีก่อน
ผู้เชี่ยวชาญที่บีบีซีไทยพูดคุยด้วยระบุว่า เหตุการณ์โจมตีที่เกิดในอัตราที่ถี่มากขึ้นในปัจจุบันเป็นผลโดยตรงจากพัฒนาการของปัญญาประดิษฐ์ อย่างไรก็ดีพวกเขาเชื่อว่ามาตรการการป้องกันของไทยสามารถป้องกันได้ในระดับหนึ่ง แม้จะมีบางจุดที่ต้องการการปรับปรุง ทั้งนี้หากเกิดเหตุโจมตีไซเบอร์จริงก็จะเกิดขึ้นเพียงบางภาคส่วนหรือเพียงชั่วคราว อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่าประชาชนก็ควรมีการบริหารความเสี่ยงอยู่เสมอ
การแฮกเพิ่มขึ้นเพราะปัญญาประดิษฐ์
รศ.ดร.เกริก ภิรมย์โสภา อาจารย์ภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย บอกกับบีบีซีไทยว่าสาเหตุหนึ่งที่ทำให้เหตุการณ์การโจมตีทางไซเบอร์พุ่งสูงขึ้น มาจากการพัฒนาของปัญญาประดิษฐ์ที่ก้าวหน้าขึ้นจนทำให้ "คนที่ไม่ต้องมีทักษะมากก็สามารถกลายเป็นผู้ร้ายได้"
ส่วนในกรณีของกลุ่มแฮกเกอร์หรือผู้โจมตีเป้าหมายทางไซเบอร์ที่โจมตีเป้าหมายต่าง ๆ เป็นประจำอยู่แล้ว พรสุข กรกิตติชัย ผู้ร่วมก่อตั้งและซีอีโอร่วม บริษัท อินค็อกนิโตแล็บ (Incognito Lab) ผู้ให้บริการด้านความปลอดภัยไซเบอร์ บอกกับบีบีซีไทยว่าการมาถึงของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ทำให้แฮกเกอร์ทำสิ่งที่ทำเป็นประจำได้ "อึดขึ้น" และทำให้การโจมตีไซเบอร์เป้าหมายที่ยากทำได้สะดวกขึ้น
End of ได้รับความนิยมสูงสุด
พรสุขบอกว่ากลุ่มแฮกเกอร์เหล่านี้ได้แก่ อาชญากรไซเบอร์ซึ่งโจมตีเพื่อเรียกเงิน, กลุ่มแฮกติวิสต์ (hacktivist) ที่โจมตีเพื่อส่งสารทางการเมือง, ไปจนถึงกลุ่มแฮกเกอร์ที่มีรัฐหนุนหลัง (state-sponsored) ที่โจมตีเพื่อสร้างความเสียหายด้านความมั่นคงของรัฐเป้าหมาย ล้วนหันมาใช้เอไอเป็นตัวช่วยในการโจมตีทางไซเบอร์
เขาชี้ว่าแฮกเกอร์ทั้งสามกลุ่ม "ใช้เอไอเข้ามาช่วยโจมตีทั้งหมด ก็เลยเริ่มโจมตี target (เป้าหมาย) ได้มากยิ่งขึ้น เราก็จะเจอ incident (เหตุการณ์) พวกนี้บ่อยขึ้น อึดขึ้น แล้วก็รุนแรงมากยิ่งขึ้น"
ซีอีโอ บริษัท อินค็อกนิโตแล็บยังเสริมอีกว่า การโจมตีแบบนี้เรียกว่า "AI-assisted attack" หรือการโจมตีโดยใช้ความช่วยเหลือจากเอไอ เช่นใช้เอไอมาวิเคราะห์ซอร์สโค้ด (source code) ของแอปพลิเคชันต่าง ๆ และระบบปฏิบัติการยาก ๆ ที่มนุษย์ยังไม่เคยหาเจอมาก่อน
"[เอไอ] มีความสามารถในการที่จะปูพรม หาช่องโหว่ได้เยอะ ๆ และหาช่องโหว่ได้เร็ว" เขาระบุ "ตอนที่เอไอยังไม่เก่งเท่าปัจจุบัน การหาช่องโหว่ได้ช่องโหว่หนึ่งต้องใช้ระยะเวลาเป็นสัปดาห์ เป็นเดือนหรือเป็นปี พอมีเอไอมา automate (ดำเนินการด้วยระบบอัตโนมัติ) ระยะเวลาก็อาจจะย่อมาเหลือหลักสัปดาห์หรือไม่กี่ชั่วโมงก็เป็นไปได้"
ผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยไซเบอร์ที่มีภูมิหลังด้านวิศวกรรมคอมพิวเตอร์รายนี้ยังชี้ด้วยว่า อัตราความสำเร็จของแฮกเกอร์ยังขึ้นอยู่กับทรัพยากรที่มี โดยกลุ่มที่มีทรัพยากรสูง เช่น กลุ่มที่มีรัฐอยู่เบื้องหลัง ก็สามารถขยายการใช้เอไอได้มากและเล็งเป้าหมายที่ส่งผลกระทบต่อคนจำนวนมาก เช่น กลุ่มโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ ที่มีการป้องกันอย่างแน่นหนาได้มากขึ้น และบางครั้งก็ประสบความสำเร็จในการโจมตีโครงสร้างเหล่านั้น
ที่มาของภาพ, Bloomberg via Getty Images
ธนาคารไทยความเสี่ยงโดนแฮกน้อย
จากกรณีการโจมตีที่เกิดขึ้นในต่างประเทศซึ่งนำมาสู่ความกังวลว่าอาจเกิดการโจมตีในลักษณะเดียวกันในไทย โดยเฉพาะภาคส่วนสำคัญอย่างธนาคารนั้น รศ.ดร.เกริก ยืนยันว่าการป้องกันทางไซเบอร์ในภาคการธนาคารของไทยมีความแน่นหนาเป็นอย่างยิ่ง
"สมมติเราบอกว่า กลัวธนาคารโดนแฮก เงินเราจะหาย ผมคิดว่า มันไม่หายง่าย ๆ หรอก" รศ.ดร.เกริก ยืนยัน
เขาอธิบายกับบีบีซีไทยว่า ธนาคารและสถาบันการเงินต้องปฏิบัติตามมาตรฐานสากลที่เกี่ยวข้อง เช่น มาตรฐาน PCI DSS สำหรับการจัดเก็บ ประมวลผล และส่งต่อข้อมูลบัตร ขณะเดียวกันก็อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของธนาคารแห่งประเทศไทย ผ่านกฎหมายและประกาศเกี่ยวกับการบริหารความเสี่ยงด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและความปลอดภัยไซเบอร์ ซึ่งมีการปรับปรุงให้ทันต่อภัยคุกคามและเทคโนโลยีอย่างสม่ำเสมอ
พรสุขมีความเห็นสอดคล้องกัน เขาอธิบายว่าถ้าเรามองอุตสาหกรรมต่าง ๆ ของไทย ภาคส่วนที่มีการกำกับดูแลสูงมักมีการป้องกันไซเบอร์ที่มีความเข้มข้นสูงไปด้วย รวมถึงภาคการเงินและการธนาคาร
เขาชี้ว่าสถาบันการเงินอย่างธนาคารนั้นถือว่ามีการป้องกันอย่างแน่นหนา แต่สำหรับผู้ให้บริการด้านสินทรัพย์เสมือนต่าง ๆ ที่ไม่ใช่ธนาคาร เขาชี้ว่ายังมักมีรายงานการถูกโจมตีทางไซเบอร์อยู่บ่อยครั้ง
"ถ้าเป็นกรณีของคริปโต (crypto) ในปีที่ผ่านมา ไม่ว่าจะเป็นฮาร์ดแวร์ หรือผู้ให้บริการแลกเปลี่ยน (exchange) ต่าง ๆ โดนแฮกกันเยอะพอสมควรเลย" พรสุข ระบุ
ส่วนโครงสร้างพื้นฐานชนิดอื่น ๆ นอกเหนือไปจากโครงสร้างพื้นฐานด้านการเงิน รศ.ดร.เกริก ชี้ว่าควรมีการระมัดระวังโครงสร้างพื้นฐานที่เกี่ยวข้องกับประชาชนทั่วไป เช่น ระบบการจ่ายน้ำประปา ระบบควบคุมสาธารณูปโภคด้านไฟฟ้า ห่วงโซ่อุปทานอาหาร และระบบสาธารณูปโภคพื้นฐานอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของประชาชน
"มีกรณีหนึ่งในสหรัฐอเมริกา มีการโจมตีระบบแจ้งเหตุฉุกเฉินทำให้ระบบแพทย์ฉุกเฉิน ดับเพลิงใช้การไม่ได้ไปพักใหญ่" เขายกตัวอย่าง
ขณะที่พรสุขเสริมว่าควรมีการให้ความสำคัญไปที่เป้าหมายด้านพลังงานและสาธารณสุขด้วย โดยเฉพาะโรงพยาบาลต่าง ๆ แม้ในปัจจุบันเขาพบว่าอุปกรณ์ทางการแพทย์ต่าง ๆ อาจยังไม่ได้เชื่อมต่อกับอินเทอร์เน็ตมากนัก
"ยังมีภาคส่วนอื่น ๆ ที่เขายังไม่เข้มแข็ง เราควรจะหาเครื่องไม้เครื่องมือ หรือหาคน ไปช่วยเขา" พรสุข เสนอ "โรงพยาบาลต่างจังหวัด หรือ SME (ธุรกิจขนาดกลางและขนาดเล็ก) ต่าง ๆ ที่มีการใช้บริการ cloud service (บริการคลาวด์) เขาจะมีทีมงานด้านความปลอดภัยไซเบอร์คอยให้คำปรึกษาเขาหรือเปล่า กลุ่มพวกนี้เราก็ไม่ควรละทิ้งเขาด้วยเช่นกัน"
ที่มาของภาพ, Thai News pix
ข้อมูลจากรายงานเรื่อง "ความเสี่ยงจากภัยคุกคามทางไซเบอร์และปัจจัยด้านภูมิรัฐศาสตร์ในตลาดการเงิน" (Cybersecurity and geopolitical risks in financial markets) ซึ่งเผยแพร่ในปี 2569 และจัดทำโดยองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ระบุว่าไทยตกเป็นเป้าหมายการโจมตีไซเบอร์สูงเป็นอันดับหนึ่งในกลุ่มประเทศสมาชิกอาเซียน คิดเป็นสัดส่วน 10% จากการโจมตีทั้งหมดที่เกิดขึ้นในภูมิภาคอาเซียนและเอเชียตะวันออก นับตั้งแต่ปี 2014 เป็นต้นมา และเป็นสัดส่วนที่สูงพอ ๆ กับสิงคโปร์ (10%) และฟิลิปปินส์ (10%)
รศ.ดร.เกริก ชี้ว่าในทางเทคนิคแล้ว ไทยมีการป้องกันภัยไซเบอร์แข็งแรงไม่แพ้ประเทศเพื่อนบ้าน อย่างไรก็ดี การที่ไทยมีประวัติข้อมูลรั่วและมีโครงสร้างอาชญากรรมอย่างเครือข่ายสแกมเมอร์และบัญชีม้า ทำให้ไทยตกอยู่ในภาวะเสี่ยงกว่าประเทศอื่น ๆ หากถูกโจมตีทางไซเบอร์
"พอผู้ร้ายแฮก ผู้ร้ายก็ต้องอยากเอาเงินออก[จากประเทศ] สมมติเขาไปแฮกธนาคารสิงคโปร์ได้แล้วจะโยกย้ายถ่ายเงิน ก็อาจไม่[สามารถทำได้อย่าง]ตรงไปตรงมา" อาจารย์ด้านความปลอดภัยไซเบอร์อธิบาย พร้อมเปรียบเทียบกับกรณีสมมติของไทยที่เขาระบุว่า "ถ้าเขามาแแฮกระบบ[ที่]นี่แล้วจะถ่ายเงินออกนอกประเทศ มันก็มีช่องทางที่รู้ คือผ่านบัญชีม้า ผ่านช่องทางที่สแกมเมอร์ใช้ทำอยู่ได้"
ลดความเสี่ยงจากการโจมตีทางไซเบอร์
รศ.ดร.เกริก ชี้ว่าหากเกิดเหตุการโจมตีทางไซเบอร์ขึ้น นั่นก็ไม่ได้หมายความว่าสาธารณูปโภคทุกอย่างจะใช้การไม่ได้ในเวลาเดียวกัน
"ถ้าเราดูในญี่ปุ่น เหตุการณ์ที่เกิดขึ้น คุณก็อาจจะไปซื้อของซูเปอร์มาร์เก็ตไม่ได้ช่วงหนึ่ง แต่ไม่ได้แปลว่าจะไม่มีข้าวกินเลย หรือไฟดับ ใช้ไม่ได้ ครึ่งวัน" เขาฉายภาพ "หรือธนาคาร A, ธนาคาร B อาจสั่งจ่ายเงินไม่ได้เป็นช่วง ๆ ณ ตอนนี้ ผมยังไม่คิดว่าจะรุนแรงถึงขนาดว่า โอ้ ประเทศไทย ทำอะไรไม่ได้แล้ว รถจะวิ่งไม่ได้"
รศ.ดร.เกริก ยืนยันกับบีบีซีไทยว่า ในมุมมองของเขาประชาชนคนไทยยังไม่จำเป็นต้องตื่นตระหนกจากภัยคุกคามทางไซเบอร์ กระนั้น เขาก็สนับสนุนให้ประชาชนมีการเตรียมตัวรับเหตุฉุกเฉินโดยทั่วไป เช่น เก็บเงินสดไว้กับตัวจำนวนหนึ่งแทนการใช้ธุรกรรมออนไลน์เพียงอย่างเดียว โดยเขาระบุว่าแนวปฏิบัติดังกล่าวไม่ได้จำกัดเฉพาะกรณีการโจมตีทางไซเบอร์ แต่เป็นหลักการกระจายความเสี่ยงในการดำเนินชีวิตประจำวันตามปกติ
"หรือถ้าเรากังวลว่าเงินจะหาย เราก็พิมพ์รายการดำเนินบัญชีของธนาคารมาเก็บไว้หน่อย" นักวิชาการด้านความปลอดภัยไซเบอร์แนะนำ "ให้มีร่องรอยทางธุรกรรมว่า มีเงินอยู่ ไม่ได้มีใครไปแก้ไปแฮกในระบบแล้วข้อมูลเราเพี้ยนไป"
ส่วนภาครัฐ เขาประเมินว่าประเทศไทยปรับตัวตามมาตรฐานระหว่างประเทศอย่างต่อเนื่อง เช่น เมื่อสหรัฐอเมริกาเริ่มเปลี่ยนผ่านมาตรฐานระบบการเข้ารหัสในธุรกิจต่าง ๆ ภายในประเทศเพื่อให้สอดรับกับการเข้ามาของเทคโนโลยีควอนตัมคอมพิวติง "ธนาคารแห่งประเทศไทยกับ สกมช. ก็พูดคุยกัน ถือว่าเราปรับตัวได้เร็ว"
หากจะมีส่วนใดที่ต้องปฏิบัติเพื่อรักษาความปลอดภัยไซเบอร์ของไทย อาจารย์ด้านวิศวกรรมคอมพิวเตอร์รายนี้ชี้ว่าคือการตรวจสอบว่าระบบที่ได้วางไว้แล้วทำงานได้อย่างถูกต้องสมบูรณ์หรือไม่
"พูดง่าย ๆ ก็คือ เราต้องตรวจบ้านของตัวเองก่อนว่า บ้านเราถูกงัดได้ง่ายหรือไม่ หน้าต่างหรือประตูมีจุดที่คนร้ายสามารถทุบหรืองัดเข้ามาได้หรือเปล่า และเราจะติดเหล็กดัดหรือเพิ่มมาตรการป้องกันอื่น ๆ เพื่อทำให้การบุกรุกทำได้ยากขึ้นได้ไหม"
ด้านพรสุขแสดงความยินดีที่ภาครัฐและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องตื่นตัวกับกระแสการโจมตีไซเบอร์ที่เกิดขึ้นในต่างประเทศระลอกนี้ แต่ในขณะเดียวกันเขาก็เห็นถึงปัญหาที่ผ่านมาในอดีตว่าการตื่นตัวมักส่งผลเพียงไม่นาน
"ถ้าเรากลับไปดูการโจมตีจากกลุ่มคอลเซ็นเตอร์ ก็มีข้อมูลรั่วเต็มไปหมด แต่ก็ไม่สามารถที่จะปิดต้นตอได้ หรือเว็บไซต์อันตราย ก็มีแต่การปิดช่องทาง URL (ที่อยู่เว็บไซต์) แต่แฮกเกอร์ก็สามารถเปลี่ยน URL ไปเรื่อย ๆ ได้"
"ความตระหนักรู้ที่เกิดขึ้นเป็นสิ่งที่ดี แต่หน่วยงานต่าง ๆ ก็ควรเสริมสร้างความจริงจังในระยะยาวด้วยเช่นกัน" พรสุข ซีอีโอร่วม บริษัท อินค็อกนิโตแล็บ ผู้ให้บริการด้านความปลอดภัยไซเบอร์ทิ้งท้าย
ค้นพบเพิ่มเติม
วิดีโอสั้น
สิ้นสุด วิดีโอสั้น
